اگر بهتازگی وارد بازار سرمایه شده باشید، احتمالاً هنگام بررسی اطلاعات یک نماد بورسی یا مطالعه اخبار بازار، با اصطلاح بازارگردان روبهرو شدهاید. بسیاری از افراد در ابتدای مسیر سرمایهگذاری نمیدانند بازارگردان دقیقاً چه وظیفهای بر عهده دارد و تصور میکنند این نهاد قیمت سهام را تعیین میکند یا از کاهش ارزش آن جلوگیری میکند. در حالی که چنین برداشتی درست نیست. بازارگردان با هدف افزایش نقدشوندگی و روانتر شدن معاملات فعالیت میکند.
شناخت مفهوم بازارگردانی به شما کمک میکند تا رفتار بسیاری از نمادهای بورسی را بهتر درک کنید و بدانید حضور بازارگردان چه تأثیری بر روند معاملات یک سهم میگذارد. به همین دلیل، آشنایی با این مفهوم برای هر سرمایهگذار، بهویژه افراد تازهوارد، اهمیت زیادی دارد.
بازارگردان چیست؟
بازارگردان، شخص حقوقی یا نهاد مالی دارای مجوزی است که بر اساس مقررات سازمان بورس، مسئولیت بازارگردانی یک یا چند نماد بورسی را بر عهده میگیرد. این نهاد با ثبت همزمان سفارشهای خرید و فروش تلاش میکند معاملات یک سهم بدون وقفه ادامه پیدا کند و سرمایهگذاران بتوانند در زمان مناسب سهام خود را خریدوفروش کنند.
برای درک بهتر این موضوع، تصور کنید تعداد زیادی از سهامداران تصمیم بگیرند سهام خود را بفروشند، اما خریدار کافی در بازار وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی، صف فروش تشکیل میشود و انجام معاملات با دشواری همراه میشود. از سوی دیگر، ممکن است تعداد خریداران یک سهم بهطور ناگهانی افزایش پیدا کند و فروشنده کافی در بازار وجود نداشته باشد. در این حالت نیز صف خرید شکل میگیرد و معامله برای بسیاری از سرمایهگذاران دشوار میشود. بازارگردان در چنین شرایطی وارد عمل میشود و با ثبت سفارشهای خرید یا فروش، تلاش میکند جریان معاملات را حفظ کند و از قفل شدن نماد جلوگیری کند.
بازارگردان چگونه فعالیت میکند؟
فعالیت بازارگردان بر پایه ایجاد تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا انجام میشود. این نهاد همواره سفارشهایی را در سمت خرید و فروش ثبت میکند تا فاصله میان قیمتهای پیشنهادی بیش از اندازه افزایش پیدا نکند و معاملات با سرعت بیشتری انجام شود. برای مثال، اگر فشار فروش در یک سهم افزایش پیدا کند و خریداران کاهش پیدا کنند، بازارگردان بخشی از سهام عرضهشده را خریداری میکند تا معاملات ادامه پیدا کند.
در مقابل، اگر تقاضای خرید بسیار زیاد شود و فروشنده کافی وجود نداشته باشد، بازارگردان بخشی از سهام در اختیار خود را عرضه میکند تا امکان انجام معاملات برای خریداران بیشتری فراهم شود. البته بازارگردان نمیتواند بدون محدودیت معامله کند. این نهاد باید بر اساس دستورالعملهای سازمان بورس و تعهداتی که پذیرفته است، فعالیت کند و تمامی معاملات خود را در چارچوب قوانین انجام دهد.
هدف از بازارگردانی در بورس چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای یک بازار سرمایه کارآمد، نقدشوندگی مناسب آن است. سرمایهگذاران باید بتوانند هر زمان که تصمیم به خرید یا فروش سهام میگیرند، معامله خود را در مدت زمان مناسبی انجام دهند. اگر امکان خریدوفروش بهراحتی فراهم نشود، اعتماد سرمایهگذاران به بازار کاهش پیدا میکند و معاملات نیز با مشکلات بیشتری روبهرو میشود.
بازارگردان با حضور مستمر در معاملات تلاش میکند چنین مشکلاتی را کاهش دهد. فعالیت این نهاد باعث میشود صفهای خرید و فروش تا حدی کنترل شوند، اختلاف قیمت خرید و فروش کاهش پیدا کند و روند معاملات با نظم بیشتری ادامه پیدا کند. در نتیجه، سرمایهگذاران میتوانند با اطمینان بیشتری معاملات خود را انجام دهند.
آیا بازارگردان قیمت سهام را تعیین میکند؟
یکی از رایجترین باورهای نادرست میان سرمایهگذاران این است که بازارگردان قیمت سهام را تعیین میکند یا همیشه از کاهش قیمت آن جلوگیری میکند. در واقع، بازارگردان چنین وظیفهای بر عهده ندارد. قیمت هر سهم در بازار سرمایه بر اساس میزان عرضه و تقاضا، عملکرد شرکت، شرایط اقتصادی، گزارشهای مالی و انتظارات سرمایهگذاران تغییر میکند.
بازارگردان تنها تلاش میکند شرایطی را فراهم کند که معاملات با سهولت بیشتری انجام شوند و نوسانهای ناشی از کمبود خریدار یا فروشنده کاهش پیدا کنند. بنابراین اگر وضعیت یک شرکت از نظر بنیادی مناسب نباشد یا اخبار منفی درباره آن منتشر شود، بازارگردان نمیتواند مانع کاهش قیمت سهام شود. به همین دلیل، نباید بازارگردانی را با حمایت از قیمت سهم یکسان در نظر گرفت.
تفاوت بازارگردان با سهامدار عمده چیست؟
سهامدار عمده، شخص حقیقی یا حقوقی است که بخش قابل توجهی از سهام یک شرکت را در اختیار دارد. این سهامدار معمولاً با هدف سرمایهگذاری بلندمدت، مشارکت در مدیریت شرکت یا حفظ مالکیت خود، سهام را نگهداری میکند. به همین دلیل، تصمیمهای سهامدار عمده بیشتر بر اساس وضعیت مالی شرکت، برنامههای توسعه و چشمانداز آینده آن گرفته میشود.
در مقابل، بازارگردان نهادی مالی است که وظیفه دارد معاملات یک نماد بورسی را روانتر کند و نقدشوندگی آن را افزایش دهد. این نهاد بهطور مستمر سفارشهای خرید و فروش خود را در سامانه معاملات ثبت میکند تا در صورت کاهش تعداد خریداران یا فروشندگان، روند معاملات متوقف نشود. به همین دلیل، هدف اصلی بازارگردان این است که معاملات سهم را مدیریت کند و نقدشوندگی آن را حفظ کند، نه اینکه شرکت را مدیریت کند یا برای کسب کرسی در هیئتمدیره تلاش کند.
نکته مهم این است که بازارگردان الزاماً مالک بخش بزرگی از سهام شرکت نیست. حتی ممکن است نهادی که وظیفه بازارگردانی یک نماد را بر عهده دارد، هیچ نقشی در مدیریت شرکت نداشته باشد و تنها بر اساس قراردادی که با ناشر یا صندوق بازارگردانی منعقد کرده است، فعالیت کند. البته در برخی شرکتها ممکن است سهامدار عمده منابع مالی لازم را برای بازارگردانی تأمین کند یا صندوقی را برای انجام این وظیفه معرفی کند، اما حتی در این شرایط نیز بازارگردان و سهامدار عمده دو نقش متفاوت دارند و هرکدام مسئولیتهای مشخصی را بر عهده میگیرند.
به طور خلاصه، سهامدار عمده به مالکیت و مدیریت شرکت توجه میکند، در حالی که بازارگردان بر روان بودن معاملات و افزایش نقدشوندگی سهم تمرکز میکند. به همین دلیل، نباید این دو مفهوم را به جای یکدیگر به کار برد، زیرا هدف و وظایف آنها با یکدیگر تفاوت اساسی دارد.
آیا همه شرکتهای بورسی بازارگردان دارند؟
در سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از شرکتهای پذیرفتهشده در بورس و فرابورس ایران دارای بازارگردان شدهاند. این موضوع به دلیل اهمیت نقدشوندگی سهام و ضرورت روان بودن معاملات، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. به همین دلیل، بسیاری از ناشران بورسی موظف شدهاند برای سهام خود بازارگردان معرفی کنند تا سرمایهگذاران بتوانند در شرایط مختلف بازار، معاملات خود را با سهولت بیشتری انجام دهند.
البته این موضوع به آن معنا نیست که همه نمادهای بورسی دقیقاً شرایط یکسانی دارند. هر بازارگردان بر اساس قراردادی که با شرکت یا ناشر منعقد میکند، تعهدات مشخصی را بر عهده میگیرد. برای مثال، میزان سرمایه اختصاصیافته به بازارگردانی، حداقل حجم سفارشهای خرید و فروش، فاصله مجاز میان قیمت خرید و فروش و ساعات فعالیت بازارگردان ممکن است از یک نماد به نماد دیگر متفاوت باشد. به همین دلیل، عملکرد بازارگردان در همه شرکتها یکسان نیست و ممکن است میزان تأثیر آن بر معاملات نیز تفاوت داشته باشد.
همچنین باید توجه داشت که وجود بازارگردان به این معنا نیست که قیمت یک سهم همیشه متعادل باقی میماند یا صفهای خرید و فروش بهطور کامل از بین میروند. اگر شرایط کلی بازار نامناسب باشد یا اخبار مهمی درباره یک شرکت منتشر شود، همچنان ممکن است معاملات آن سهم با نوسانهای قابل توجهی همراه شود. بازارگردان تنها تلاش میکند نقدشوندگی سهم را حفظ کند و از ایجاد اختلال در روند معاملات جلوگیری کند.
اگر میخواهید مطمئن شوید یک نماد بورسی بازارگردان دارد یا خیر، میتوانید اطلاعات آن را در سامانههای رسمی بازار سرمایه مانند TSETMC یا اطلاعیههای منتشرشده در کدال بررسی کنید. در این سامانهها معمولاً نام بازارگردان و اطلاعات مربوط به قرارداد بازارگردانی هر نماد در دسترس سرمایهگذاران قرار میگیرد.
جمعبندی
بازارگردان یکی از نهادهای مهم بازار سرمایه به شمار میرود که با هدف افزایش نقدشوندگی و روانتر شدن معاملات فعالیت میکند. این نهاد با ثبت سفارشهای خرید و فروش تلاش میکند تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا را حفظ کند و از ایجاد اختلال در روند معاملات جلوگیری کند. با این حال، بازارگردان قیمت سهام را تعیین نمیکند و سود سرمایهگذاران را نیز تضمین نمیکند.
اگر بهتازگی فعالیت خود را در بورس آغاز کردهاید، بهتر است بازارگردانی را بهعنوان ابزاری برای بهبود کیفیت معاملات بشناسید، نه عاملی که مسیر حرکت قیمت سهام را مشخص میکند. هرچه شناخت بیشتری از سازوکار بازار سرمایه داشته باشید، تصمیمهای آگاهانهتر و منطقیتری نیز در زمان سرمایهگذاری خواهید گرفت.
