تقابل امید سیاسی و ریسک اقتصادی
به گزارش پاداش، معاملات امروز بورس تهران در فضایی آغاز شد که بازار سهام همچنان تحت تأثیر اخبار سیاسی روز گذشته قرار داشت؛ اخباری که از سوی وزیر امور خارجه بیان شد و در ساعات پایانی معاملات دیروز موجب افزایش انتظارات مثبت در میان فعالان بازار گردید. همین فضای مثبت سبب شد در دقایق ابتدایی بازار، تقاضای قابل توجهی شکل گیرد و شاخص کل با جهشی نزدیک به ۴۵ هزار واحد، یکی از قدرتمندترین شروعهای هفتههای اخیر را رقم بزند. این رفتار نشان داد که بخش قابل توجهی از سرمایهگذاران نسبت به چشمانداز سیاسی کوتاهمدت خوشبین هستند و همین خوشبینی توانست موجی هیجانی در سمت خرید ایجاد کند.
با وجود رشد پرقدرت ابتدای بازار، بررسی رفتار صنایع و جهت حرکت نقدینگی نشان میدهد که این صعود بیشتر از جنس واکنش سریع و هیجانی بوده است تا نشانهای از تغییر روند بنیادی. مهمترین دلیل آن، نبود تغییر مشخص در متغیرهای اصلی اثرگذار بر بازار، از جمله نرخ ارز، چشمانداز سودآوری شرکتها، نرخ انرژی و سیاستهای مالی دولت است. به همین دلیل، با کاهش اثر هیجانات، بازار بهسرعت وارد مسیر اصلاحی شد. این رفتار الگویی تکراری در بازار سرمایه است: رشد مبتنی بر اخبار سیاسی و سپس بازگشت به واقعیتهای اقتصادی.
افت تدریجی تقاضا؛ نشانهای از عدم قطعیت
با گذشت حدود نیم ساعت از آغاز معاملات، فشار فروش بهطور محسوسی افزایش یافت و بازار وارد فاز عرضه شد. این موضوع نشان میدهد که سرمایهگذاران بزرگ و بخشی از حقیقیها هنوز به پایداری روند صعودی اطمینان ندارند. آنچه در ادامه رخ داد، نهتنها کاهش ارتفاع شاخص، بلکه تغییر رفتار معاملهگران از خرید هیجانی به رویکرد محافظهکارانه بود. تداوم این رفتار در روزهای اخیر نشان میدهد «اعتماد به روند» هنوز در بازار شکل نگرفته و معاملهگران ترجیح میدهند بهصورت گامبهگام و با احتیاط عمل کنند.
تناقض میان امید سیاسی و نگرانی اقتصادی
در سطح صنایع، امروز شاهد نوسان قابل توجهی بودیم:
گروههای دلاری: مانند فلزات اساسی، پتروشیمیها و پالایشیها که برخی از شرکتهای صنعت در ابتدای معاملات در صف خرید قرار داشتند، با تغییر جو و افزایش عرضه، مسیر نزولی را در پیش گرفتند. این رفتار نشان میدهد که سرمایهگذاران هنوز چشمانداز روشنی نسبت به صادرات، نرخ ارز و سیاستهای انرژی ندارند.
گروههای ریالی: همچون بانکیها نیز همین مسیر را طی کردند. با وجود جذابیت قیمتی برخی نمادها، نگرانی نسبت به ترازنامه بانکها و سیاستهای پولی مانع از تثبیت صفهای خرید شد.
این تناقض رفتاری میان دو دسته صنایع نشاندهنده نوعی «تردید ساختاری» در بازار است؛ تردیدی که ریشه در ابهامات اقتصادی دارد.
عملکرد صندوقها؛ از صف خرید تا اصلاح شدید
یکی دیگر از نکات برجسته امروز، رفتار صندوقهای سهامی و اهرمی بود. بسیاری از این صندوقها که در دقایق ابتدایی معاملات با تقاضای بالا مواجه شده بودند، با تغییر جو معاملاتی و افزایش عرضه، وارد محدوده منفی شدند. اهمیت این موضوع از آن جهت است که صندوقهای سهامی معمولاً نمایندهای از رفتار سرمایهگذاران حرفهای هستند. عقبنشینی آنها از خرید سنگین نشان میدهد:
خوشبینی سیاسی هنوز نتوانسته به اعتماد اقتصادی تبدیل شود.
بازار برای ورود به فاز صعودی پایدار، نیازمند محرکهای بنیادی جدید است.
افزایش ریسکپذیری همراه با پوشش ریسک
از منظر جریان پول، چند تغییر مهم قابل مشاهده است:
خروج بیش از یک همت پول از صندوقهای درآمد ثابت (در لحظه تنظیم این گزارش): نشانهای از افزایش تمایل به ریسکپذیری است. زمانی که سرمایهگذاران به آینده بازار خوشبین میشوند، نخستین اقدام، کاهش وزن داراییهای کمریسک است.
ورود پول حقیقی برای سومین روز متوالی به بازار سهام: این مهم نشان میدهد که بخشی از سرمایهگذاران خرد در حال تغییر رویکرد نسبت به معاملات هستند.
ورود بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی به صندوقهای طلا (در لحظه تنظیم این گزارش): نشاندهنده این است که سرمایهگذاران در کنار افزایش ریسکپذیری، همچنان به دنبال ایجاد سپری برای محافظت در برابر نوسانات احتمالی در هفتههای آینده هستند.
این رفتار ترکیبی (افزایش ریسکپذیری توام با افزایش پوشش ریسک) معمولاً در دورههایی مشاهده میشود که بازار در مرحله گذر و شکلدهی به روند جدید قرار دارد.
اثر نزدیک شدن سررسیدها بر معاملات اختیار معامله
در بازار آپشن نیز افزایش نوسانات قابل توجه است. برخی از فعالان بازار اختیار معتقدند با نزدیک شدن به تاریخ سررسید، بازیگران بزرگ برای مدیریت ریسک و تراز کردن موقعیتهای اختیار معامله، ناچار به فروش در نمادهای پایه هستند. همین فشار فروش در نماد پایه بهطور مستقیم به کاهش قیمت نمادهای فعال در بازار آپشن منجر میشود. این اتفاقی در بازارهای آپشن معمولاً در روزهای نزدیک به سررسید شدت بیشتری مییابد.
ابهامات بودجه ۱۴۰۵؛ مهمترین متغیر ریسک در بازار
اگرچه اخبار مثبت سیاسی توانسته تا حدی جو بازار را بهبود بخشد، اما ریسکهای اقتصادی همچنان سنگینی میکنند. مهمترین آنها، ابهامات موجود در لایحه بودجه ۱۴۰۵ است. عدم انتشار جزئیات درباره:
* نرخ خوراک پتروشیمیها
* سیاستهای انرژی
* مالیات شرکتها
* قیمتگذاری حاملهای انرژی
* و نگاه دولت به صنایع بزرگ بورسی
باعث شده فضای تحلیلی بازار دچار عدم شفافیت شود. نبود قطعیت در این حوزهها مانع از ورود نقدینگی سنگین و ایجاد روند صعودی پایدار شده است.
بازار همچنان در فاز انتظار و مشاهده؟
تحلیل کلی معاملات امروز نشان میدهد که بازار سهام درگیر شرایطی دوگانه است: از یکسو سیگنالهای سیاسی مثبت زمینهساز موجهای مقطعی تقاضا میشود؛ و از سوی دیگر ریسکهای اقتصادی و عدم قطعیت نسبت به بودجه مانع از استمرار روند صعودی است.
در چنین شرایطی، بازار بیش از آنکه وارد روندی مشخص شود، در مسیر نوسانهای رفتوبرگشتی قرار گرفته است. این وضعیت معمولاً تا زمان مشخص شدن متغیرهای کلان ادامه مییابد. بنابراین میتوان انتظار داشت که در کوتاهمدت، بازار همچنان تحت تأثیر خبرهای سیاسی نوسانی بماند، اما مسیر اصلی آن را انتشار جزئیات بودجه و تعیینتکلیف سیاستهای اقتصادی رقم خواهد زد.
کارشناس بازار: مسعود کریمی
مسعود کریمی هستم، از سال ۱۳۹۰ تاکنون، بهصورت مستمر در حوزه بازار سرمایه کشور فعالیت داشتهام و در این مدت در جایگاه خبرنگار، تحلیلگر و کارشناس بازار سرمایه با خبرگزاریها و روزنامههای اقتصادی رسمی کشور همکاری کردهام. تمرکز اصلی فعالیت حرفهای اینجانب بر تحلیل ساختارهای بازار سرمایه و بررسی سازوکارهای اثرگذاری عوامل کلان اقتصادی بر رفتار بازار است.
