رهایی در گرو شفافیت اقتصادی و ثبات سیاسی
به گزارش پاداش، نوسانات شدید شاخص و خروج مداوم نقدینگی از بازار سهام، نشان میدهد بورس تهران همچنان اسیر فضای بیاعتمادی و نااطمینانی است. ابهام در سیاستهای دولت درباره انرژی و نرخ ارز، در کنار نبود افق روشن در مذاکرات سیاسی، موجب شده سرمایهگذاران خرد به سمت بازارهای امنتری چون طلا و ارز حرکت کنند. کارشناسان معتقدند بازگشت ثبات به بورس، نیازمند شفافیت اقتصادی و کاهش ریسکهای بیرونی است.
نوسان شدید شاخص و بازتاب فضای بیاعتمادی
شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در معاملات روز جاری، در آغاز با استقبال نسبی سرمایهگذاران مواجه شد و در همان دقایق ابتدایی بیش از هفده هزار واحد رشد کرد. با این حال، این روند صعودی پایدار نماند و بهتدریج با افزایش فشار فروش و تشدید خروج نقدینگی از بازار، تمامی رشدهای اولیه از بین رفت و شاخص کل در پایان معاملات حدود هشت هزار واحد پایینتر از سطح آغازین روز قرار گرفت.
این نوسان قابلتوجه در عملکرد شاخص، بازتابی از تردید سرمایهگذاران نسبت به آینده اقتصاد، و افزایش ریسکهای سیستماتیک در بازار است.
سیاست انرژی و بحران بنزین؛ عامل روانی بازار
در جریان معاملات امروز، موضوع بنزین و سیاستهای انرژی در صدر اخبار اقتصادی قرار گرفت. اظهارات رئیس سازمان برنامه و بودجه مبنی بر واردات بیش از شش میلیارد دلار بنزین، برای بازار سهام سیگنالی منفی تلقی شد؛ چرا که بیانگر ضعف در تولید داخلی و افزایش فشار بر منابع ارزی کشور است.
از سوی دیگر، تکذیب رسمی افزایش قیمت بنزین از سوی دولت و مجلس، اگرچه در ظاهر با هدف آرامسازی فضا صورت گرفت، اما در عمل موجب کاهش نگرانیها نشد و حتی انتظارات برای اصلاح قیمت در آینده را تقویت کرد.
افزایش احتمالی قیمت حاملهای انرژی، بهطور مستقیم بر هزینه تولید و حملونقل تأثیر میگذارد و سودآوری صنایع انرژیبر مانند سیمان، فولاد، کاشی، مواد غذایی و خدمات حملونقل را کاهش میدهد. در مقابل، در صورت آزادسازی قیمت فرآوردهها، پالایشگاهها میتوانند تا حدی از این تغییرات منتفع شوند، هرچند وجود سیاستهای دستوری همچنان مانع از رشد پایدار در این گروههاست.
تحولات سیاسی و پیام دوگانه برای بازار
در بعد سیاسی، اظهارات معاون وزیر امور خارجه درباره تمایل ایران به دستیابی به توافق صلحآمیز هستهای در عین پایبندی به مسائل امنیت ملی، دو برداشت متفاوت در بازار ایجاد کرد. از یک سو، احتمال بازگشت به مذاکرات و رفع محدودیتهای بینالمللی امیدواریهایی را در میان فعالان بازار، بهویژه در گروههای بانکی و خودرویی، ایجاد کرد. اما از سوی دیگر، تأکید بر خطوط قرمز سیاسی و امنیتی، چشمانداز تحقق توافق در کوتاهمدت را تضعیف کرد.
تراز منفی فرآوردههای نفتی و نگرانی از فشار ارزی
اظهارات عضو کمیسیون اقتصادی مجلس مبنی بر تغییر تراز فرآوردههای نفتی از شش میلیارد دلار صادرات به شش میلیارد دلار واردات، زنگ هشدار دیگری برای بازار بود. این تحول از منظر اقتصادی به معنای افزایش وابستگی به واردات، کاهش منابع ارزی و احتمال رشد نرخ ارز تلقی میشود.
در چنین شرایطی، سرمایهگذاران انتظار دارند ارزش دلار در بازار آزاد افزایش یابد و همین امر به تشدید تورم انتظاری منجر میشود. نتیجهی این روند، انتقال بخشی از نقدینگی از بازار سهام به داراییهای ضدتورمی مانند طلا و صندوقهای مبتنی بر طلاست.
اثر تحولات جهانی
افزایش بهای جهانی طلا و همزمان رشد نرخ ارز در بازار داخلی، موجب شد قیمت سکه و طلا در بازارهای موازی افزایش یابد.
این اتفاق باعث شد صندوقهای طلای بورسی مورد توجه سرمایهگذاران قرار گیرند و بخشی از سرمایههای خارجشده از سهام، به این صندوقها منتقل شود.
در شرایط فعلی، طلا و ارز بهعنوان پناهگاههای امن سرمایه در دوره بیثباتی اقتصادی و سیاسی شناخته میشوند و جذابیت بیشتری نسبت به بازار سهام پیدا کردهاند.
تشدید خروج نقدینگی و کاهش اعتماد سرمایهگذاران
آمارها حاکی از خروج محسوس پول حقیقی از بازار سهام و صندوقهای سهامی در روزهای اخیر است. این رفتار سرمایهگذاران نشاندهنده کاهش اعتماد به سیاستهای اقتصادی، نبود چشمانداز رشد پایدار و نگرانی از افزایش ریسکهای بیرونی است. در چنین فضایی، سهامداران خرد تمایل دارند سرمایه خود را در بازارهایی نگهداری کنند که واکنش سریعتری به تورم دارند و از تصمیمات دولتی تأثیرپذیری کمتری نشان میدهند.
چشمانداز کوتاهمدت بازار و مسیر پیشرو
ترکیب مجموعه عواملی شامل ابهام در سیاست انرژی، نگرانی از کسری بودجه، تردید نسبت به آینده مذاکرات و رشد نرخ ارز سبب شده تا بازار سرمایه در وضعیت انتظار و رکود نسبی قرار گیرد.
در کوتاهمدت، شاخص کل بورس احتمالاً در محدودهای محدود با نوسانات فرسایشی حرکت خواهد کرد. تنها در صورت انتشار اخبار مثبت و شفاف در حوزه سیاست خارجی یا اقتصادی، میتوان انتظار بازگشت بخشی از نقدینگی و بهبود حجم معاملات را داشت.
سیطره ریسکهای سیستماتیک بر تحلیلهای بنیادی
بورس تهران در حال حاضر بیش از آنکه از متغیرهای بنیادی شرکتها تأثیر بپذیرد، تحت سلطه انتظارات روانی، ریسکهای سیستماتیک و تحولات بیرونی قرار دارد.
برای بازگشت ثبات و رونق به بازار سرمایه، سه محور اساسی باید تقویت شود: شفافیت و ثبات در سیاستهای اقتصادی و انرژی، کنترل نوسانات نرخ ارز و تورم، ایجاد چشمانداز مشخص در روابط بینالمللی و سیاست خارجی. در غیر این صورت، جریان خروج سرمایه از بورس و تمایل به بازارهای موازی همچنان ادامه خواهد یافت و شاخص کل در وضعیت نوسانی و فرسایشی فعلی باقی خواهد ماند.
کارشناس بازار: مسعود کریمی
مسعود کریمی هستم، از سال ۱۳۹۰ تاکنون، بهصورت مستمر در حوزه بازار سرمایه کشور فعالیت داشتهام و در این مدت در جایگاه خبرنگار، تحلیلگر و کارشناس بازار سرمایه با خبرگزاریها و روزنامههای اقتصادی رسمی کشور همکاری کردهام. تمرکز اصلی فعالیت حرفهای اینجانب بر تحلیل ساختارهای بازار سرمایه و بررسی سازوکارهای اثرگذاری عوامل کلان اقتصادی بر رفتار بازار است.
