سهام جایزه یا Bonus Shares نوعی سهم است که شرکتها در فرآیند افزایش سرمایه و بدون دریافت وجه نقد از سهامداران، به آنها تخصیص میدهند. با دریافت سهام جایزه، تعداد سهام هر سهامدار افزایش مییابد اما ارزش کل دارایی او تغییری نمیکند و صرفاً قیمت هر سهم متناسب با افزایش تعداد سهام کاهش پیدا میکند.
سهام جایزه یکی از مفاهیم پایهای اما بسیار مهم در بازار سرمایه ایران محسوب میشود که اغلب سهامداران مبتدی در مواجهه با آن دچار ابهام میشوند. بسیاری از افراد پس از دریافت پیام افزایش سرمایه یا مشاهده افزایش تعداد سهام در پرتفوی خود تصور میکنند سود جدیدی دریافت کردهاند، در حالی که این برداشت از نظر مالی صحیح نیست و نیاز به توضیح دقیق دارد.
زمانی که یک شرکت اقدام به افزایش سرمایه میکند، ساختار سرمایه آن شرکت تغییر و ارزش ثبتشده شرکت بین تعداد بیشتری سهم تقسیم میشود. در این فرآیند، سهامدار هیچ مبلغی پرداخت نمیکند و در عین حال پولی نیز دریافت نمیکند، بلکه فقط مالک تعداد بیشتری سهم با قیمت اسمی پایینتر میشود که مجموع ارزش آن با قبل از افزایش سرمایه برابر باقی میماند. در ادامه با آکادمی پاداش سرمایه همراه باشید.
سهام جایزه چیست؟
سهام جایزه به سهامی گفته میشود که شرکت در نتیجهی افزایش سرمایه، بدون دریافت هیچگونه وجه نقد، به سهامداران فعلی خود اختصاص میدهد. در این حالت، سهامدار تنها به دلیل مالکیت قبلی خود در شرکت، مشمول دریافت سهام جدید میشود و نیازی به پرداخت پول یا انجام اقدام خاصی ندارد.
سهام جایزه ارتباط مستقیم با افزایش سرمایه دارد و بهتنهایی مفهومی مستقل محسوب نمیشود. هر زمان که شرکت افزایش سرمایه از محل منابع داخلی انجام دهد، نتیجهی آن برای سهامدار، دریافت سهام جایزه خواهد بود. در این فرآیند، نه ثروت جدیدی برای سهامدار ایجاد میشود و نه ارزش شرکت افزایش پیدا میکند، بلکه فقط تعداد سهام منتشرشده بیشتر میشود.
برای درک سادهتر، فرض کنید شما مالک ۱۰۰۰ سهم از یک شرکت با قیمت هر سهم ۱۰۰۰ تومان هستید و ارزش دارایی شما یک میلیون تومان است. اگر شرکت افزایش سرمایه ۱۰۰ درصدی از محل سود انباشته بدهد، تعداد سهام شما به ۲۰۰۰ سهم افزایش مییابد اما قیمت هر سهم به حدود ۵۰۰ تومان کاهش پیدا میکند، در نتیجه ارزش دارایی شما همچنان یک میلیون تومان باقی میماند.
جمعبندی: سهام جایزه به معنی افزایش تعداد سهام بدون افزایش ارزش دارایی است و نباید با سود واقعی اشتباه گرفته شود.
سهام جایزه از کجا میآید؟
سهام جایزه از منابع داخلی شرکت تأمین میشود و به همین دلیل، سهامدار برای دریافت آن پولی پرداخت نمیکند. این منابع معمولاً در ترازنامه شرکت وجود دارند و قبلاً ایجاد شدهاند اما بین سهامداران توزیع نشدهاند.
مهمترین محل تأمین سهام جایزه، افزایش سرمایه از محل سود انباشته است. سود انباشته به سودهایی گفته میشود که شرکت در سالهای گذشته کسب کرده اما بهصورت سود نقدی بین سهامداران تقسیم نکرده و آن را در شرکت نگه داشته است. زمانی که شرکت تصمیم میگیرد این سودها را به سرمایه تبدیل کند، سهام جایزه ایجاد میشود.
محل دیگر، افزایش سرمایه از محل اندوختهها مانند اندوخته قانونی یا اندوخته طرح و توسعه است. این اندوختهها نیز قبلاً از سود شرکت ایجاد شدهاند و صرفاً شکل حسابداری آنها تغییر میکند. در مقابل، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران منجر به سهام جایزه نمیشود و نیازمند پرداخت پول است.
جمعبندی: سهام جایزه فقط از منابع داخلی شرکت ایجاد میشود و هیچ آوردهی جدیدی از سهامدار دریافت نمیشود.
چرا شرکتها سهام جایزه میدهند؟
شرکتها با هدف اصلاح ساختار مالی خود اقدام به افزایش سرمایه و در نتیجه توزیع سهام جایزه میکنند. یکی از مهمترین دلایل این اقدام، افزایش سرمایه ثبتشده شرکت برای متناسبسازی آن با اندازه فعالیتها و داراییهای شرکت است.
دلیل دیگر، تأمین مالی غیرمستقیم برای اجرای طرحهای توسعهای است. زمانی که سود انباشته به سرمایه تبدیل میشود، شرکت بدون خروج وجه نقد میتواند قدرت وامگیری و اعتبار مالی خود را افزایش دهد. این موضوع به رشد بلندمدت شرکت کمک میکند.
همچنین افزایش تعداد سهام و کاهش قیمت اسمی هر سهم میتواند باعث افزایش نقدشوندگی سهم شود. سهامی که قیمت متعادلتری دارد، معمولاً برای طیف بیشتری از سرمایهگذاران جذابتر است و معاملات روانتری را تجربه میکند.
هدف اصلی شرکت از سهام جایزه، بهبود ساختار مالی و تسهیل رشد آینده است، نه پرداخت سود به سهامدار.
سهام جایزه چه تأثیری روی قیمت سهم دارد؟
پس از افزایش سرمایه و تخصیص سهام جایزه، قیمت هر سهم بهصورت تئوریک کاهش پیدا میکند. این کاهش قیمت بهگونهای انجام میشود که ارزش کل دارایی سهامدار قبل و بعد از افزایش سرمایه برابر باقی بماند.
برای مثال، اگر قیمت سهم قبل از افزایش سرمایه ۲۰۰۰ تومان باشد و شرکت افزایش سرمایه ۵۰ درصدی بدهد، قیمت تئوریک سهم پس از بازگشایی حدود ۱۳۳۳ تومان خواهد بود. در این حالت، تعداد سهام سهامدار ۱.۵ برابر میشود اما قیمت هر سهم کاهش مییابد.
نکته بسیار مهم این است که این کاهش قیمت به معنی زیان نیست، بلکه یک تعدیل حسابداری محسوب میشود. تغییرات بعدی قیمت سهم کاملاً به شرایط بازار، عملکرد شرکت و انتظارات سرمایهگذاران وابسته است.
جمعبندی: سهام جایزه باعث کاهش قیمت اسمی سهم میشود اما ارزش دارایی سهامدار را تغییر نمیدهد.
نحوه محاسبه سهام جایزه
نحوه محاسبه سهام جایزه بر اساس درصد افزایش سرمایه شرکت انجام میشود و دانستن آن به سهامدار کمک میکند اثر واقعی افزایش سرمایه بر دارایی خود را بهدرستی درک کند. این محاسبه کاملاً عددی است و هیچ پیچیدگی خاصی ندارد، اما بیتوجهی به آن باعث برداشتهای اشتباه میشود.
در مرحله اول، باید درصد افزایش سرمایه شرکت مشخص شود. این درصد در اطلاعیههای رسمی افزایش سرمایه اعلام میشود و نشان میدهد سرمایه شرکت چند درصد افزایش پیدا کرده است. به عنوان مثال، افزایش سرمایه ۵۰ درصدی یعنی به ازای هر ۱۰۰ سهم قبلی، ۵۰ سهم جدید به سهامدار تعلق میگیرد.
در مرحله دوم، تعداد سهام جدید محاسبه میشود. اگر سهامداری ۲۰۰۰ سهم داشته باشد و افزایش سرمایه ۵۰ درصدی انجام شود، تعداد سهام جایزه برابر با ۱۰۰۰ سهم خواهد بود. در نتیجه، مجموع سهام سهامدار پس از افزایش سرمایه به ۳۰۰۰ سهم افزایش پیدا میکند.
در مرحله سوم، قیمت تئوریک سهم پس از افزایش سرمایه محاسبه میشود. برای این کار، قیمت سهم قبل از افزایش سرمایه بر مجموع ۱ بهعلاوه درصد افزایش سرمایه تقسیم میشود. این محاسبه نشان میدهد چرا قیمت سهم کاهش پیدا میکند اما ارزش دارایی ثابت باقی میماند.
جمعبندی: محاسبه سهام جایزه کاملاً عددی و شفاف است و نشان میدهد افزایش تعداد سهام بهتنهایی سود ایجاد نمیکند.
آیا سهام جایزه سود محسوب میشود؟
سهام جایزه از نظر اقتصادی سود محسوب نمیشود و این موضوع یکی از مهمترین نکاتی است که سهامداران مبتدی باید آن را بهدرستی درک کنند. افزایش تعداد سهام به معنای افزایش ثروت نیست، بلکه فقط شکل دارایی تغییر میکند.
از نظر حسابداری، سهام جایزه صرفاً انتقال یک عدد از بخش سود انباشته یا اندوختهها به سرمایه ثبتشده شرکت است. در این فرآیند، هیچ جریان نقدی جدیدی ایجاد نمیشود و پولی وارد جیب سهامدار نمیشود، بنابراین سود واقعی شکل نمیگیرد.
از دید سهامدار نیز، اگرچه تعداد سهام افزایش مییابد، اما قیمت هر سهم کاهش پیدا میکند و ارزش کل دارایی ثابت باقی میماند. تنها در صورتی که شرکت در آینده عملکرد بهتری داشته باشد و قیمت سهم رشد کند، سهام جایزه میتواند بهطور غیرمستقیم باعث افزایش بازدهی شود.
از نظر مالیاتی نیز، دریافت سهام جایزه مشمول مالیات نیست، زیرا سود نقدی دریافت نشده است. مالیات تنها در زمان فروش سهم و تحقق سود سرمایه مطرح میشود.
جمعبندی: سهام جایزه سود واقعی نیست، بلکه یک تغییر ساختاری در دارایی سهامدار محسوب میشود.
تفاوت سهام جایزه و سود نقدی
سهام جایزه و سود نقدی دو مفهوم کاملاً متفاوت در بازار سرمایه هستند که اغلب به اشتباه یکسان در نظر گرفته میشوند. شناخت تفاوت این دو، نقش مهمی در تصمیمگیری آگاهانه سهامداران دارد.
سود نقدی مبلغی است که شرکت پس از تصویب در مجمع عمومی، بهصورت پول نقد به سهامداران پرداخت میکند و مستقیماً قابل استفاده است. در مقابل، سهام جایزه پول نقدی ایجاد نمیکند و فقط تعداد سهام سهامدار را افزایش میدهد.
از نظر نقدشوندگی، سود نقدی بلافاصله قابل خرج کردن است، اما سهام جایزه تنها در صورت فروش سهم به پول نقد تبدیل میشود. همچنین سود نقدی معمولاً باعث کاهش قیمت سهم به اندازه سود تقسیمی میشود، در حالی که سهام جایزه باعث تعدیل قیمت به دلیل افزایش تعداد سهام میشود.
جمعبندی: سود نقدی درآمد واقعی است، اما سهام جایزه ابزار افزایش سرمایه و تغییر ساختار دارایی محسوب میشود.
سهام جایزه برای چه کسانی مناسب است؟
سهام جایزه بیشتر برای سرمایهگذاران بلندمدت مناسب است که به رشد آینده شرکت اعتقاد دارند و قصد نگهداری سهم برای مدت طولانیتری را دارند. این افراد از افزایش ظرفیت رشد شرکت در آینده بهرهمند میشوند.
همچنین افرادی که نیاز فوری به نقدینگی ندارند و تمرکز آنها بر افزایش ارزش دارایی در بلندمدت است، معمولاً نگاه مثبتتری به سهام جایزه دارند. در مقابل، سرمایهگذارانی که به دنبال درآمد منظم هستند، معمولاً سود نقدی را ترجیح میدهند.
در نهایت، تصمیمگیری درباره ارزش سهام جایزه باید با بررسی وضعیت بنیادی شرکت، سودآوری آینده و برنامههای توسعهای آن انجام شود و صرفاً بر اساس درصد افزایش سرمایه صورت نگیرد.
جمعبندی: سهام جایزه برای سرمایهگذاران صبور و بلندمدت مناسبتر است.
اشتباهات رایج درباره سهام جایزه
یکی از رایجترین اشتباهات درباره سهام جایزه، تصور سود قطعی است. بسیاری از سهامداران مبتدی تصور میکنند با دریافت سهام جایزه، ثروت آنها افزایش یافته است، در حالی که ارزش کل دارایی آنها قبل و بعد از افزایش سرمایه برابر باقی میماند.
اشتباه رایج دیگر، خرید سهم صرفاً به دلیل اعلام افزایش سرمایه است. افزایش سرمایه و سهام جایزه بهتنهایی نشانه ارزندگی سهم نیست و اگر وضعیت بنیادی شرکت مناسب نباشد، افزایش تعداد سهام نمیتواند منجر به بازدهی مطلوب شود.
همچنین برخی سهامداران، کاهش قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه را بهعنوان زیان تلقی میکنند. این کاهش قیمت یک تعدیل تئوریک است و به معنی افت واقعی ارزش دارایی محسوب نمیشود.
جمعبندی: سهام جایزه زمانی مفید است که در کنار تحلیل بنیادی و چشمانداز شرکت بررسی شود.
پرسشهای متداول درباره سهام جایزه (FAQ)
سهام جایزه چیست؟
سهام جایزه به سهامی گفته میشود که شرکت در نتیجه افزایش سرمایه و بدون دریافت وجه نقد از سهامداران، به آنها اختصاص میدهد. این سهام فقط به سهامدارانی تعلق میگیرد که قبل از برگزاری مجمع افزایش سرمایه، مالک سهم شرکت بودهاند و نشاندهنده دریافت پول یا سود جدید نیست.
آیا سهام جایزه سود محسوب میشود؟
خیر، سهام جایزه از نظر مالی و اقتصادی سود محسوب نمیشود، زیرا هیچ پولی به سهامدار پرداخت نمیشود و ارزش کل دارایی او تغییری نمیکند. در این فرآیند، تنها تعداد سهام افزایش مییابد و قیمت هر سهم به همان نسبت کاهش پیدا میکند.
چرا با دریافت سهام جایزه، ارزش دارایی افزایش پیدا نمیکند؟
زیرا افزایش تعداد سهام با کاهش قیمت هر سهم همراه است و این دو اثر یکدیگر را خنثی میکنند. در نتیجه، حاصلضرب تعداد سهام در قیمت هر سهم قبل و بعد از افزایش سرمایه برابر باقی میماند و ثروت جدیدی ایجاد نمیشود.
سهام جایزه چه زمانی به پرتفوی سهامدار اضافه میشود؟
سهام جایزه بلافاصله بعد از مجمع به پرتفوی اضافه نمیشود، بلکه ابتدا باید افزایش سرمایه شرکت بهصورت رسمی ثبت شود. پس از ثبت افزایش سرمایه در اداره ثبت شرکتها و اعمال آن توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی، سهام جایزه به پرتفوی سهامدار اضافه میشود.
آیا برای دریافت سهام جایزه باید اقدامی انجام داد؟
خیر، برای دریافت سهام جایزه هیچ اقدامی از سوی سهامدار لازم نیست و این سهام بهصورت خودکار به پرتفوی اضافه میشود. تنها شرط دریافت سهام جایزه، مالکیت سهم در تاریخ برگزاری مجمع افزایش سرمایه است.
آیا سهام جایزه قابل فروش است؟
بله، سهام جایزه پس از اضافه شدن به پرتفوی و بازگشایی نماد، دقیقاً مانند سایر سهام قابل معامله است. سهامدار میتواند در هر زمان مطابق قوانین بازار سرمایه، آن را خرید و فروش کند.
آیا دریافت سهام جایزه مشمول مالیات میشود؟
خیر، دریافت سهام جایزه مشمول مالیات نیست، زیرا در زمان تخصیص آن هیچ سود نقدی یا درآمدی برای سهامدار ایجاد نمیشود. مالیات فقط در صورت فروش سهم و تحقق سود سرمایه مطرح خواهد بود.
تفاوت سهام جایزه با حق تقدم چیست؟
سهام جایزه بدون پرداخت پول به سهامدار تعلق میگیرد، اما حق تقدم نیازمند پرداخت وجه برای تبدیل شدن به سهم عادی است. همچنین سهام جایزه از محل منابع داخلی شرکت ایجاد میشود، در حالی که حق تقدم معمولاً در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی استفاده میشود.
آیا قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه حتماً کاهش پیدا میکند؟
بله، قیمت سهم بهصورت تئوریک بعد از افزایش سرمایه کاهش پیدا میکند، اما این کاهش به معنی زیان نیست. قیمت جدید فقط نتیجه تقسیم ارزش شرکت بین تعداد بیشتری سهم است و رفتار واقعی قیمت پس از بازگشایی به شرایط بازار بستگی دارد.
آیا سهام جایزه همیشه اتفاق مثبتی برای سهامدار است؟
خیر، سهام جایزه بهتنهایی معیار ارزندگی سهم نیست و باید در کنار وضعیت بنیادی شرکت بررسی شود. اگر شرکت چشمانداز رشد مناسبی نداشته باشد، افزایش سرمایه نیز نمیتواند بازدهی مطلوبی ایجاد کند.
آیا میتوان فقط بهخاطر سهام جایزه یک سهم را خرید؟
خیر، خرید سهم صرفاً به دلیل اعلام افزایش سرمایه و سهام جایزه تصمیم درستی محسوب نمیشود. بررسی سودآوری، وضعیت مالی شرکت و شرایط بازار باید در اولویت تصمیمگیری قرار گیرد.
سهام جایزه بیشتر برای چه نوع سرمایهگذارانی مناسب است؟
سهام جایزه بیشتر برای سرمایهگذارانی مناسب است که دید بلندمدت دارند و به رشد آینده شرکت اعتقاد دارند. این افراد معمولاً بهدنبال افزایش ارزش دارایی در طول زمان هستند و نیاز فوری به نقدینگی ندارند.
جمعبندی نهایی
سهام جایزه نتیجه افزایش سرمایه از محل منابع داخلی شرکت است و به معنی دریافت سود نقدی یا افزایش فوری ثروت سهامدار محسوب نمیشود. در این فرآیند، تعداد سهام افزایش مییابد اما ارزش کل دارایی ثابت باقی میماند و تنها ساختار سرمایه شرکت تغییر میکند.
درک صحیح مفهوم سهام جایزه به سهامداران کمک میکند تصمیمات آگاهانهتری بگیرند و تحت تأثیر برداشتهای نادرست یا هیجانات کوتاهمدت بازار قرار نگیرند.
محمدباقر سلیمانی هستم و نزدیک به ۹ سال در بازار سرمایه فعالیت و با تمرکز بر تحلیل دادهمحور روندهای مالی را بررسی میکنم. در این سالها دانش تحلیلی خود را در حوزههای بنیادی و تکنیکال توسعه دادم و رویکردی سیستماتیک و مبتنی بر منطق را در تحلیلهایم بهکار میگیرم. تلاش میکنم رفتار بازار را با رویکردی دقیق و حرفهای تفسیر کنم و تصمیمهای سرمایهگذاری را بر پایه شواهد و استدلال ارائه کنم. هماکنون بهعنوان تحلیلگر بازار سرمایه فعالیت میکنم و هدفم ارتقای کیفیت تصمیمگیری مالی و ایجاد نگاه هوشمندانهتر در فضای سرمایهگذاری است.
