سهضلعی ریسک در بورس
به گزارش پاداش، معاملات امروز بورس تهران با نشانههایی از بازگشت تقاضا آغاز شد. در مرحله پیشگشایش، تحرک خریداران محسوس بود و ارزش صفهای خرید به حدود ۳ همت رسید. این موضوع در نگاه نخست میتوانست نوید روزی متعادل یا حتی مثبت را بدهد، اما بهمحض شروع رسمی معاملات، ورق برگشت. فشار عرضه بهسرعت در کلیت بازار گسترش یافت و شاخص کل در همان دقایق ابتدایی با افت محسوس مواجه شد. در ده دقیقهی نخست، صندوقهای سرمایهگذاری سهامی و اهرمی به کف دامنهی نوسان روزانه رسیدند و فضای عمومی بازار کاملاً منفی شد.
غلبه جو روانی منفی
بازار در حالی به استقبال معاملات رفت که ریسکهای سیاسی و اقتصادی همزمان در حال اثرگذاری بودند. اظهارات عباس عراقچی مبنی بر اینکه «فعلاً امکان مذاکره با آمریکا وجود ندارد» یکی از عوامل اثرگذار در تغییر جو روانی بود. سرمایهگذاران که در هفتههای اخیر بخشی از رشد بازار را به امید گشایشهای سیاسی نسبت داده بودند، با شنیدن این خبر رویکردی محافظهکارانه در پیش گرفتند.
از سوی دیگر، سخنان مدیرعامل شرکت ملی نفت مبنی بر لزوم کنترل مصرف گاز خانگی در زمستان، نگرانیها از احتمال بروز ناترازی انرژی را تشدید کرد. تا چندی پیش، گزارشها از وضعیت باثبات تأمین انرژی حکایت داشت، اما این چرخش ناگهانی پیام روشنی به بازار داد: خطر محدودیت انرژی در بخش تولید جدیتر از تصور قبلی است. این مسئله بهویژه برای صنایع انرژیبر نظیر فولاد، سیمان و پتروشیمیها اهمیت دارد و باعث افزایش فشار فروش در این گروهها شد.
بیاعتمادی به پیامهای رسمی
در کنار متغیرهای بنیادی، فقدان اعتماد عمومی به سیاستگذار نیز به تشدید رفتار هیجانی دامن زد. چندی پیش وزیر اقتصاد تأکید کرده بود بازار سهام به تعادل رسیده است، اما واکنش سرد سرمایهگذاران به این سخنان نشان داد که بازار به وعدههای رسمی واکنش مثبت نشان نمیدهد. تجربه ماههای گذشته، پر از اظهارات حمایتی بدون پشتوانه اجرایی بوده است و همین امر باعث شده سرمایهگذاران نسبت به پیامهای دولتی بیاعتنا شوند. بازار امروز بهنوعی تلاقی بین نااطمینانی سیاسی، ناترازی انرژی و فرسایش اعتماد عمومی بود؛ سه عاملی که هرکدام بهتنهایی میتوانند جریان نقدینگی را تغییر دهند، چه برسد به ترکیب همزمان آنها.
فرار نقدینگی؛ نشانهای از تردید عمیق
در چنین فضایی، خروج ۲,۴۹۱ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار، بار دیگر وضعیت شکننده اعتماد را آشکار کرد. آخرین بار خروجی مشابه در ۱۱ تیرماه و پس از شوک جنگ مشاهده شده بود. این میزان خروج، آنهم پس از چند هفته رشد نسبی، نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاران ترجیح دادهاند سرمایه خود را به بازارهای امنتر یا صندوقهای با درآمد ثابت منتقل کنند.
نکته جالب اینجاست که در دقایق پایانی معاملات، جریان نقدی به سمت صندوقها مثبت شد. این تغییر جهت نشان میدهد که بخشی از سرمایهها صرفاً بهصورت موقت از سهام خارج شده و احتمال دارد در صورت آرامتر شدن فضا، به بازار بازگردد. در واقع، خروج پول فعلی بیشتر از جنس احتیاط و انتظار است تا فرار دائمی سرمایه.
نقش حمایتی حقوقیها
در ساعات پایانی بازار، حقوقیها نقش فعالی ایفا کردند. آنها با خرید در نمادهای شاخصساز از شدت فشار فروش کاستند. نمادهای بانکی مانند وبملت، وبصادر و وتجارت، فولادیهایی نظیر فولاد و فملی و پالایشیها از جمله شپنا، با جمعآوری صفوف فروش روبهرو شدند. این رفتار معمولاً در زمانی اتفاق میافتد که بازیگران بزرگ بازار به ارزندگی قیمتها پی بردهاند و در حال ورود تدریجی هستند.
هرچند هنوز نمیتوان از چرخش قطعی روند سخن گفت، اما جمعآوری صفهای سنگین فروش در نمادهای بزرگ میتواند پیشزمینه شکلگیری یک کف قیمتی موقت باشد. البته گروه خودرویی همچنان در مسیر نزولی قرار داشت و فشار عرضه در آن تداوم یافت.
سیگنال مثبت از اقتصاد جهانی
در عرصه بینالمللی، خبر تعلیق محدودیت صادرات عناصر کمیاب خاکی از سوی چین به آمریکا بهعنوان نشانهای مثبت در بازارهای جهانی تلقی شد. این اقدام میتواند منجر به افزایش تولید صنعتی در ایالات متحده و رشد تقاضا برای فلزات و مواد معدنی شود. چنین تحولی در صورت استمرار، میتواند بازارهای کالایی را تقویت کند و در نهایت به نفع شرکتهای صادراتمحور بورس تهران، بهویژه در گروههای فلزی و معدنی، تمام شود.
بازار در آستانه بازتعادل
با وجود فشار فروش سنگین، نشانههایی از تغییر تدریجی جو بازار در انتهای معاملات دیده شد. تجربه بورس نشان میدهد که اصلاحهای تند معمولاً با بازگشتهای سریع همراهاند، بهویژه زمانی که قیمتها به محدودههای ارزنده نزدیک میشوند و حقوقیها وارد فاز حمایتی میشوند.
در شرایط فعلی، میتوان گفت بازار در حال عبور از فاز هیجان منفی به فاز تعادل نسبی است. البته مسیر بازگشت اعتماد به سرمایهگذاران همچنان دشوار است و بدون سیاستهای باثبات و قابلپیشبینی، هیچ رشدی پایدار نخواهد بود.
اصلاح طبیعی در دل یک روند بزرگتر
با مرور تمام متغیرها میتوان گفت ریزش اخیر بیشتر ماهیت اصلاحی دارد تا آغاز یک روند نزولی جدید. بازار پس از رشد قابلتوجه هفتههای گذشته نیاز به استراحت داشت و اخبار منفی اخیر، تنها بهعنوان جرقهای برای تسریع این اصلاح عمل کرد.
چنانچه در روزهای آتی حمایت حقوقیها ادامه یابد و فضای سیاسی و انرژی آرامتر شود، میتوان انتظار بازگشت تدریجی تقاضا و شکلگیری کف قیمتی جدید را داشت. با این حال، بازگشت اعتماد عمومی و ورود دوباره سرمایههای خرد به بازار، نیازمند عملکرد شفاف، ثبات اقتصادی و سیگنالهای واقعی از سیاستگذار است.
کارشناس بازار: مسعود کریمی
مسعود کریمی هستم، از سال ۱۳۹۰ تاکنون، بهصورت مستمر در حوزه بازار سرمایه کشور فعالیت داشتهام و در این مدت در جایگاه خبرنگار، تحلیلگر و کارشناس بازار سرمایه با خبرگزاریها و روزنامههای اقتصادی رسمی کشور همکاری کردهام. تمرکز اصلی فعالیت حرفهای اینجانب بر تحلیل ساختارهای بازار سرمایه و بررسی سازوکارهای اثرگذاری عوامل کلان اقتصادی بر رفتار بازار است.
